Elektrik Tesisatında Yapılan 10 Yaygın Hata ve Doğru Uygulama Yöntemleri

Elektrik tesisatı, bir yapının hem güvenliğini hem de ömrünü belirleyen en kritik altyapı sistemidir. Sahadaki uygulamalarda yapılan küçük görünen hatalar, ileride büyük arızalara veya yangın risklerine yol açar. Teknik personelin ve ustaların bu hataları önceden fark etmesi, sürdürülebilir bir sistem kurmak adına büyük önem taşır. Bu rehber, sahada en sık karşılaşılan 10 teknik hatayı ve bu hataların doğru çözüm yöntemlerini açıklar.

1. Yetersiz Kablo Kesiti Seçimi

Elektrik tesisatında akım taşıma kapasitesi ile kablo kesiti arasındaki uyum hayati derecede önemlidir. Yükün gerektirdiğinden daha ince kablo kullanımı, hattın aşırı ısınmasına neden olur.

• Hatalı Uygulama: Maliyeti düşürmek amacıyla yüksek güçlü cihazlar için düşük kesitli kablo çekilmesi.
• Doğru Yöntem: Kablo kesiti, hattaki toplam güce ve gerilim düşümü hesabına göre belirlenmelidir. Örneğin, priz linye hatları için minimum 2.5 $mm^2$ kesitli bakır iletkenler kullanılmalıdır.

2. Gevşek Terminal ve Klemens Bağlantıları

Bağlantı noktalarındaki gevşeklik, elektrik tesisatlarındaki yangınların en yaygın sebebidir. Gevşek vidalar ark oluşumuna ve aşırı ısınmaya yol açar.

• Hatalı Uygulama: Sigorta girişlerindeki veya klemenslerdeki vidaların yeterli torkla sıkılmaması.
• Doğru Yöntem: Tüm bağlantılar uygun tork tornavidaları ile sıkılmalıdır. Periyodik bakımlarda bağlantıların sıkılığı termal kamera ile kontrol edilmelidir.

3. Kaçak Akım Rölesinin Yanlış Seçimi veya Kullanılmaması

Kaçak akım koruma şalteri, can ve mal güvenliği için zorunludur. Ancak sadece bu cihazın varlığı yeterli olmaz; tip seçimi de önemlidir.

• Hatalı Uygulama: Elektronik cihazların yoğun olduğu yerlerde standart Tip AC röle kullanımı.
• Doğru Yöntem: Hassas elektronikler ve inverterli cihazlar için Tip A veya Tip B kaçak akım röleleri seçilmelidir. Ana panoda ise sistem sürekliliği için Tip S (Selektif) röleler tercih edilmelidir.

4. Kablo Renk Kodlamasına ve Etiketlemeye Uyulmaması

Pano düzenindeki karmaşa, arıza anında müdahale süresini uzatır ve hatalı bağlantı riskini artırır.

• Hatalı Uygulama: Tüm hatlar için aynı renk kablo kullanılması veya klemens etiketlerinin bulunmaması.
• Doğru Yöntem: Standart renk kodlarına (Faz: Kahverengi/Siyah/Gri, Nötr: Mavi, Toprak: Sarı-Yeşil) kesinlikle uyulmalıdır. Her kablonun her iki ucu da numaralandırılmalıdır.

5. Yanlış Topraklama Uygulamaları

Topraklama sistemi, tesisatın güvenlik sigortasıdır. Topraklama direncinin yüksek olması, koruma cihazlarının çalışmasını engeller.

• Hatalı Uygulama: Topraklama hattının sadece metal borulara bağlanması veya yetersiz elektrot kullanımı.
• Doğru Yöntem: Topraklama direnci (Yayılma direnci) ölçülmeli ve yönetmelik sınırları içinde kalmalıdır. Uygun derinlikte topraklama çubukları ve iletken levhalar kullanılmalıdır.

6. Panolarda Aşırı Kablo Yoğunluğu ve Düzensizlik

Pano içindeki kablo karmaşası, ısı dağılımını engeller ve teknik müdahaleyi zorlaştırır.

• Hatalı Uygulama: Kabloların kanallar dışına taşması ve sigortaların önünün kapanması.
• Doğru Yöntem: Kablolar uygun boyuttaki kablo kanalları içinde düzenlenmelidir. Pano içinde hava sirkülasyonu için yeterli boşluk bırakılmalıdır.

7. Yüksük ve Pabuç Kullanımının İhmal Edilmesi

Çok damarlı kabloların doğrudan klemense sokulması, iletken tellerinin bir kısmının dışarıda kalmasına veya ezilmesine neden olur.

• Hatalı Uygulama: Kablo damarlarının burularak doğrudan vidanın altına yerleştirilmesi.
• Doğru Yöntem: Çok damarlı kablo uçlarına mutlaka uygun ölçüde izoleli kablo yüksüğü veya kablo pabucu preslenmelidir.

8. Güç ve Data Kablolarının Aynı Kanaldan Geçirilmesi

Elektrik kabloları çevresinde manyetik alan oluşturur. Bu alan, veri taşıyan kablolarda sinyal bozulmalarına yol açar.

• Hatalı Uygulama: 220V enerji hatları ile CAT6 veya fiber optik kabloların aynı kanal içinde birbirine bitişik taşınması.
• Doğru Yöntem: Güç ve data kabloları arasında fiziksel bir mesafe bırakılmalıdır. Aynı tavadan geçeceklerse, arada metal bir bölücü (seperatör) kullanılmalıdır.

9. Sigorta Amperajının Hatalı Belirlenmesi

Sigorta, bağlı bulunduğu kabloyu korumak içindir. Kablonun taşıma kapasitesinden büyük seçilen sigorta, yangına davetiye çıkarır.

• Hatalı Uygulama: 1.5 $mm^2$ kablo kullanılan aydınlatma hattına 25A sigorta takılması.
• Doğru Yöntem: Sigorta akım değeri, koruduğu iletkenin maksimum akım taşıma kapasitesinden düşük olmalıdır. Seçicilik (selektivite) kuralına göre hiyerarşik sıralama yapılmalıdır.

10. İzolasyon Hataları ve Açıkta Kalan İletkenler

Yalıtımı zarar görmüş kablolar veya açıkta kalan canlı uçlar, doğrudan çarpılma ve kısa devre riskidir.

• Hatalı Uygulama: Ek yerlerinin sadece elektrik bandı ile gelişigüzel kapatılması.
• Doğru Yöntem: Ek noktalarında uygun buat klemensleri veya ısı ile büzüşen makaronlar kullanılmalıdır. Tesisat genelinde izolasyon direnci testleri (Megger testi) yapılmalıdır.

Saha Uygulama Kontrol Listesi

Uygulama kalitesini ölçmek için aşağıdaki tabloyu rehber edinebilirsiniz:

Teknik Güvenlik ve Uzun Ömürlü Tesisat

Elektrik tesisatında yapılan bu 10 yaygın hatanın önlenmesi, hem tesisatın güvenliğini sağlar hem de bakım maliyetlerini düşürür. Doğru malzeme seçimi ve teknik standartlara uyum, işletmelerin enerji verimliliğini artırır. Modern panolar ve akıllı ölçüm sistemleri, bu arızaların bir kısmını henüz oluşmadan tespit edebilir.

Tesisatınızdaki her bağlantı, sistemin en zayıf halkası kadar güçlüdür. Bu nedenle tüm uygulamaların mühendislik standartlarına ve yerel yönetmeliklere uygun olarak gerçekleştirilmesi zorunludur.